Zuiderend

Wat ook een begin kan zijn

Het is vandaag de laatste dag van ons verblijf in Hurpesch. In de verwachting van aangekondigde opklaringen zijn we vanmiddag naar Schweiberg gewandeld, een buurtschap op een helling en heuvelrug aan de andere kant van de Geul. De opklaringen kwamen in zo beperkte mate, zo kort en ook nog niet over het Geuldal, dat de wandeling onder donkere wolken verliep. Desondanks genoten we van het mooie uitzicht over het Geuldal, op Hurpesch en op de Vijlenerberg.

 

Hurpesch gezien vanaf Schweiberg

Doorkijkje naar Hurpesch vanuit Schweiberg

Schweiberg is ook weer zo’n buurtschap met mooie vakwerkhuizen die als beschermd dorpsgezicht te boek staat. Net als in andere buurtschappen in het Heuvelland zijn veel van die vakwerkhuizen in gebruik als vakantiewoningen.

Schweiberg

In Schweiberg

Kribke in Schweiberg

Ook in Schweiberg een kribke

Vanaf de heuvelrug waarop Schweiberg ligt heb je een prachtig uitzicht over het Geuldal tussen Mechelen en Epen. Hiermee namen we afscheid van het Limburgse heuvelland.

Geuldal en Vijlenerberg

Links de torenspits van Vijlen, in het midden de Hurpescherweg met de glooiing naar de Klitserbeek met daarboven naar rechts de hellingbossen van de Vijlenerberg

Vanavond heerlijk gegeten in Herberg De Smidse. Nu nog de laatste dingen inpakken en dan is het voorbij. Morgenochtend gaan we op huis aan.

Dit is het laatste bericht in 2018 en het komt nog steeds uit Hurpesch. Want we blijven hier nog een paar dagen in het nieuwe jaar, voor de rust in de Limburgse heuvels en voor wat de jaarwisseling zelf betreft zonder overlast door vuurwerk. Dat laatste wordt elk jaar extremer in de stad en zeker voor astmatische mensen niet te verdragen. Ik zag een paar dagen geleden in het journaal een gesprek met iemand die zojuist voor € 2000 vuurwerk had gekocht. Hoe onmatig kun je zijn, voor steeds meer mensen staat geen rem meer op hun gedrag.

Geullandschap bij Cottessen

Geullandschap bij Cottessen

In de afgelopen dagen hebben we nog een paar mooie wandelingen kunnen maken. Aan de voet van de Vijlenerberg, op het punt waar een flink kronkelende Geul vanuit België ons land is binnengestroomd, ligt een geologisch monument: de Heimansgroeve.

Heimansgroeve

Heimansgroeve

In een prachtig zompig landschap met hoge bomen vol maretakken zijn gesteenten van 300 miljoen jaar oud te zien. Begonnen als steengroeve ten behoeve van huizen- en wegenbouw, kreeg het de belangstelling van geologen toen er fossielen werden gevonden in de gesteentelagen die allengs aan de oppervlakte kwamen. Wat nu van de groeve zichtbaar is bestaat uit een klein stukje steile wand waar op een paar plekken gesteentelagen zichtbaar zijn. De rest van de wand langs dit deel van de Geul is begroeid; misschien is het allemaal veel groter geweest. Het stukje groeve wordt officieel aangeduid als Geologisch Monument en is een interessant element in een wandeling langs de Geul tussen Cottessen en Camerig.

Heimansgroeve

Bij de Heimansgroeve maakte ik natuurlijk foto’s van de prehistorische gesteentelagen

CRT_21325

Gesteentelagen in de Heimansgroeve

De Geul is dus bij Cottessen vanuit België ons land binnengestroomd. Samen met de Gulp zijn zij de belangrijkste riviertjes van het Heuvelland, zoals dit zuidelijkste deel van Limburg ook wel wordt genoemd. Beide ontspringen in België en kennen een sterke stroming. Ze kronkelen door het landschap en dat maakt wandelen langs door het stroomgebied een bijzondere belevenis.

CRT_21340

En ook bij deze wandeling zagen we een kribke langs de weg

Als de volgende morgen blijkt dat het licht gevroren heeft en de hellingen van de Vijlenerberg rondom de vakantiewoning wit zijn door de rijp, moet daar toch ook even van genoten worden. De zon scheen en dat maakte die witheid tot een tijdelijk verschijnsel. Mooi is het wel, Hurpesch en de erlangs stromende Klitserbeek in een beetje winterse sfeer. Even, maar toch.

Klitserbeek ter hoogte van Bommerig

Klitserbeek ter hoogte van Bommerig

Klitserbeek en vakantiewoning Hurpescherweg 5

De Klitserbeek wurmt zich door de helling van de Vijlenerberg omlaag naar de Geul. Links onze vakantiewoning aan de Hurpescherweg.

Hoeve Hurpesch

Hoeve Hurpesch

Op deze kraakheldere morgen heb ik ook nog een foto gemaakt van Limburgse devotie dicht bij onze vakantiewoning, zeg maar bij ons op de hoek.

CRT_21368

Mariabeeld op de hoek van de Hurpescherweg en de Bommerigerweg

Na een dag met regen en wind breekt de zondag aan met grijze wolken, af en toe vochtigheid in de lucht en met gedempt licht. Toch wel een dag om te wandelen. De auto geparkeerd bij Herberg De Smidse aan de rand van Epen, nauwkeuriger gesteld in de buurtschap Terpoorten en dan richting de buurtschap Plaat gelopen, dat volgens de VVV een van de mooiste beschermde dorpsgezichten van Nederland heeft. Er staan inderdaad een paar plaatjes van vakwerkhuizen. Het zijn er maar drie, afgezien van de grote boerderij Dorphof waarvan je alleen de buitenkant kunt bekijken en dat is niet de aantrekkelijkste kant, maar die drie zijn dan ook juweeltjes. Er staat er één te koop, trouwens.

Plaat

Eén van de vakwerkhuizen in Plaat

Hierna de blauwe paaltjes volgend over de Smidsberg, de Kuttingerweg en Het Veld tot aan de Belgische grens. Over de steile helling van het Kleinkullenvoetpad afgedaald naar Terziet, met prachtig zicht op het kasteeltje Beusdael, en van daar via Diependal terug naar Terpoorten.

Kleinkullenvoetpad

Gesnoeid om opnieuw tot wasdom te komen

CRT_21380

Beusdael

Klein Kullen

De grote veeboerderij Klein Kullen

Kleinkullenvoetpad

Hier loopt het modderige Kleinkullenvoetpad langs de Terzieterbeek

Kribke in kapelletje Terziet

In Terziet is het kribke in het kapelletje geplaatst

Diependal, vakwerkhuizen

Vakwerkhuizen in Diependal

Daar lieten we ons in De Smidse de erwtensoep en het potje zuurvlees goed smaken. Het was de hele tocht grauw en grijs geweest, maar ook dan is er in het Limburgse heuvelland veel te genieten tijdens een wandeling. Verbazingwekkend groen zijn de graslanden nog en er zijn steeds immense vergezichten naar andere heuvels met bosranden. En overal prachtige vakwerkhuizen, ook Diependal heeft een en ander te bieden. Het is wel zo dat bijna al die vakwerkhuizen verhuurd worden als vakantiewoningen, dus qua gebruik is er niets authentieks meer aan. De schoonheid van die huizen en de ligging in het landschap zijn echter een urenlange wandeling zeker waard.

Kribke bij De Smidse, Terpoorten

Het kribke voor de deur van Herberg De Smidse

En dan wordt vandaag het jaar 2018 afgesloten. Voor Ans en mij een bewogen en pittig jaar vrijwel geheel gevuld met zorg, strijd en activiteit op medisch gebied. Borstkanker en een plotseling zich openbarende hartkwaal hebben haar en mijn, dus óns leven volledig beheerst. Haar behandelingen zijn nog niet klaar en ik moet leren leven met een icd. Het was een jaar dat we wel zijn doorgekomen en waarin we toch steeds het oog op een toekomst gericht hielden, onder het motto “We gaan dapper door”. Die toekomst zal anders zijn dan voorheen, met beperkingen en onzekerheden. Deze twee weken in Hurpesch hebben ons goed gedaan en moed gegeven om verder te gaan. Ook met beperkingen en onzekerheden kun je tot wasdom komen, anders dan voorheen maar niet minder waardevol.
Ik wens onszelf een beter, een goed 2019 toe en dat doe ik ook de lezers van dit bericht.

De kerstdagen zijn weer voorbij. We hebben ze in gepaste soberheid doorgebracht; ik ben zelf niet zo’n liefhebber van de soms extatische belangstelling voor kerst als een soort hoogtepunt van het jaar. Sinds in ons gezin en in de familie er sprake is van uitsluiting en gebroken verhoudingen is dat nog wat sterker geworden. ‘Vrede op aarde’ is zo een erg betrekkelijk begrip geworden en in de rust van een Limburgse buurtschap is er zo nog iets van te beleven.

Sint-Jan de Doperkerk

De Sint-Johannes de Doperkerk in Mechelen

Al jaren kom ik niet meer in de kerk en dat geldt ook met de kerst. In Zuid Limburg is veel aandacht voor kerststallen, zowel in de kerken als erbuiten op allerlei lokaties. Hoewel ook de katholieke kerk volgens het laatste SCP-rapport enorm krimpt, is hier altijd goed te merken dat er een eeuwenlange roomse traditie is. Het is ook een zaak van regionale cultuur, die met het slinken van de kerk niet daarmee verdwijnt. Als van huis uit en een groot deel van mijn leven actieve protestant ervaar je deze uitingen van katholieke cultuur als bijzonder. Als je tijdens je verblijf hier dan ergens leest dat de plaatselijke kerk op Eerste Kerstdag open is om de kerststal te kunnen bekijken, wil ik toch op pad om dat te zien. En om ook wat religieuze kerstsfeer op te snuiven. Een vorm van heimwee noem ik het maar. Heimwee naar het verloren paradijs?

Kerststal

Kerststal/-tafereel

Kerststal

CRT_21279 1

Zo wandelden we dus naar de kerk in Mechelen om de kerststal te bekijken. In het kerkblaadje lazen we dat hun kerststal in de loop der jaren flink was gegroeid. Wat begon met een kribbe naast het altaar is nu een groot tafereel geworden. We hebben meteen ook de kerk bekeken. Er staat volgens mij geen bijzonder orgel in. Wel zijn er mooie gebrandschilderde ramen, van F. Nicolas en daterend uit 1919. Ook zijn er enkele ramen van de bekende glazenier Joep Nicolas.

DSCN6021

Na de bezichtiging maakten we een mooie wandeling via de buurtschap Elzet terug naar onze vakantiewoning in Hurpesch.

Op Tweede Kerstdag wandelden we door het Vijlenerbos naar Boscafé ’t Hijgend Hert voor een warme lunch. Het was er zoals altijd erg druk en sfeervol, zowel binnen als op het terras onder het grote tentdak.

Boscafé 't Hijgend Hert in het Vijlenerbos

IMG_1143

Boscafé 't Hijgend Hert in het Vijlenerbos

Ook bij ’t Hijgend Hert een kribke

Het Vijlenerbos is een prachtig gebied om te wandelen, met flinke hoogteverschillen waardoor het voor Nederlandse begrippen heel bijzonder is. Het ligt hoog – ’t Hijgend Hert midden in het bos ligt op 260 meter hoogte – waardoor er aan de bosrand steeds wijdse uitzichten zijn, naar het Geuldal of op het ‘bergdorp’ Vijlen. Op diverse plaatsen ontspringen beekjes die mede het relief van het landschap hebben gevormd met diep uitgesleten dalen. Door het mooie weer en onze kerstvredige stemming werd het een heerlijke wandeling.

Vijlen

Vijlen gezien vanuit het Vijlenerbos

Maretakken

Maretakken in de bomen langs het Geuldal

Vijlenerberg

De wijngaard van St. Martinus met nog net zichtbaar de torenspits van de kerk van Vijlen

Devotie in Zuid Limburg

En overal langs de paden en wegen tekenen van devotie in het Zuid Limburgse landschap

We zijn alweer bijna een week in Hurpesch en komen in ieder geval aan onze rust toe. Want het weer is niet best: alle dagen geregeld regen en veel wind. Soms voelde het gewoon guur aan. Toch hebben we een paar wandelingen kunnen maken tijdens schaarse droge perioden. Vrijdag naar Mechelen om de kerstkaarten te posten die ik de dag ervoor geschreven had. Via de buurtschap Helle was het een drie kwartier gaans en dat was het gistermiddag ook toen we tijdens een opklaring met heuse zonneschijn langs de weg en de Geul naar Epen zijn gelopen. Terug via landwegen langs de buurtschap Broek, met onderweg mooi zicht op het Geuldal en de Vijlenerberg.

Hellingen Vijlenerberg

Geuldal met vooraan bij het witte huis de weg langs de Geul van Mechelen naar Epen, daarboven links in het midden de buurtschap Helle, rechts daarvan Hurpescherweg 5 en helemaal rechts de Vijlenerberg

De hellingen van het Geuldal zijn bezaaid met buurtschappen. We verblijven zelf in Hurpesch, daar vlakbij ligt Helle en verder heb je Bommerig, Höfke, Kleeberg en Elzet. Iets verderweg liggen Rott, Melleschet, Camerig, Cottessen, Kuttingen, Terziet en Diependal. Allemaal hebben ze vakwerkhuizen en liggen mooi in het landschap, waardoor ze aantrekkelijk zijn om naartoe te wandelen. Veel van die vakwerkhuizen en -boerderijen zijn rijksmonument. Dat geldt ook voor onze verblijfplaats. De uit de 18e eeuw daterende vakwerkschuur werd in 1997 volledig gerestaureerd en de vakken zijn opnieuw gevuld met originele leem. Vervolgens zijn er twee ruime vakantiewoningen gecreëerd die geschikt zijn voor 2 tot 6 personen. Aan de wegzijde is een bakstenen muur aan de buitenkant aangebracht. Binnenin de vakantiewoningen is de vakwerkbouw duidelijk zichtbaar, evenals aan de achterzijde. Ik kom daar later op terug. Links is het woonhuis met een mooie vakwerkgevel.

Hurpesch

Hurpescherweg 5

In de afgelopen dagen heb ik mij afgevraagd wat een buurtschap is. Je zou kunnen zeggen dat het de kleinste menselijke samenklontering is in het landschap. Een groepje huizen, boerderijen en andere gebouwen zonder centraal punt als een kerk of een marktplein. In de loop van de tijd heeft men dat een naam gegeven.

Hurpescherweg

Het begin van de Hurpescherweg met brug over de Geul

Hurpesch bestaat uit een negental huizen en boerderijen verspreid langs de Hurpescherweg, die van de doorgaande weg tussen Mechelen en Epen met een kleine stenen brug over de Geul omhoog naar de buurtschap Helle loopt, tegen de Vijlenerberg op en evenwijdig aan de Klitserbeek. Die stroomt vanaf de Vijlenerberg naar de Geul. Een buurtschap wordt ook wel een gehucht genoemd; een duidelijk onderscheid tussen de begrippen is er niet. Ik vind buurtschap wel een vriendelijker woord.

Geul

Links stroomt de Klitserbeek in de overal sterk meanderende Geul. Op de achtergrond de hellingen en bossen van de Vijlenerberg.

Een opvallend gebruik in deze streek is het opstellen van ‘kribkes’, kerststallen langs de openbare weg bij woonhuizen, horecagelegenheden en boerderijen. Er zijn ook kribkeswandelingen uitgezet. Het draagt zeker bij aan de speciale sfeer hier in deze tijd van het jaar. Gisteren zagen we in Epen de eerste, gewoon bij een huis.

Kribke in Epen

Een ‘kribke’ in Epen

 

Vanmorgen was er een tijdje zon; ik ben daar nog niet voldoende op ingesteld om ervan te profiteren voor het maken van foto’s. Anders gezegd: we hebben een beetje uitgeslapen, om ons verblijf rustig te beginnen. Toch heb ik in de laatste zonnestralen van de opklaring nog wat foto’s kunnen maken van de buurtschap waar we de komende weken zijn.
Vervolgens bij AH in Vaals voor een paar dagen eten ingeslagen en de rest van deze grijze dag binnen doorgebracht met het verder ordenen van onze spullen, met kranten lezen en nog weer een slaapje doen.

Hurpesch

De Hurpescherweg

In de PZC lees ik een verhaal van AD-journalist Bert Voskuil over de hartstilstand van zijn vader, de geslaagde reanimatie door zijn moeder met een goede afloop. Foto’s met lachende mensen die zich goed realiseren dat het ook anders had kunnen eindigen. Jaarlijks krijgen zo’n 15.000 mensen een hartstilstand, lees ik. Van iedereen die buiten het ziekenhuis gereanimeerd wordt, overleeft slechts 24 procent. Geen wonder dat Bert Voskuil zijn vader met ‘geluksvogel’ typeert. Hij heeft nu een icd die hem in de toekomst voor herhaling moet behoeden.

Ik ben sinds vijf weken ook icd-drager. Niet vanwege een hartstilstand, maar door een ernstige ritmestoring die mij op de rand ervan bracht. En ik was in het ziekenhuis, notabene voor een periodieke controle. Tijdens de fietstest ging het mis. Ik merkte er zelf niets van, maar de meetapparatuur gaf het duidelijk aan. Er kon meteen worden ingegrepen: opname en aan de hartbewaking. Zo was ik ook een geluksvogel. Dat besef begon later pas door te dringen. En eigenlijk is het nog steeds niet helemaal geland, het is zo onwezenlijk. Maar dat kastje onder mijn sleutelbeen spreekt duidelijk taal.
Zo’n verhaal in de krant geeft opnieuw aanleiding tot bezinning. De rust van Hurpesch en de schoonheid van het landschap kunnen daar ongetwijfeld aan bijdragen.

Vandaag zijn Ans en ik aangekomen op onze verblijfsplek voor de eindejaars feestdagentijd. We hebben een sfeervol appartement in Hurpesch, gelegen in het Geuldal tussen de dorpen Mechelen en Epen. Hurpesch is een buurtschap aan de Hurpescherweg die door een zijdal van de Geul loopt naar Helle. In Wikipedia lees ik dat de naam Hurpesch al in de 14e eeuw bekend was als Hortpes, Hortpesch of Hurtpece. De naam is waarschijnlijk afgeleid van de Franse samentrekking heurtebise (heurter: botsen; bise: gure noordenwind).

Hilleshagen zicht op Mechelen

Mechelen in het Geuldal

In de buurtschap lag vroeger Kasteel Hurpesch in de nabijheid van waar de Klitserbeek uitmondt in het riviertje de Geul. Thans ligt daar op die plek de huidige vakwerkboerderij Hurpesch daterend uit de achttiende en negentiende eeuw, gelegen op de rechteroever (oostoever) van de Geul. In Hurpesch staan verschillende vakwerkboerderijen en -huizen die tevens rijksmonument zijn.

We gaan dat in de komende twee weken zien tijdens de wandelingen die we van plan zijn te maken. En verder hopen we wat rust te vinden na het enerverende jaar dat we achter de rug hebben. Ans kreeg te maken met borstkanker en bij mij traden vorige maand ineens ernstige hartritmestoornissen aan het licht. De gevolgen van dergelijke kwalen voor levensritme en gemoedsrust zijn net zo ernstig als de ziekten zelf voor je lijf en je levensperspectief. Hopelijk kunnen we door dit verblijf hier met ontspanning en rust weer tot onszelf komen, al zal dat een ander ‘zelf’ zijn dan we voorheen waren.

De rust en natuur van de Limburgse heuvels en dalen hebben we tijdens eerdere verblijven in de laatste weken van december al leren waarderen. Je kunt hier heerlijk wandelen door bossen en langs weiden, met steeds weer prachtige vergezichten. Er heerst hier in de donkere dagen voor en na Kerst een bijzondere sfeer, in de dorpen en buurtschappen, in de bossen en op de hellingen, als je over de soms glibberige, modderige paden je weg zoekt. We hebben dat eerder ervaren als helend voor lichaam en geest. Bij aankomst vanmiddag voelden we dat weer: het is goed hier te zijn in dit jaargetijde.